Diagnostyka i pielęgnacja skóry z trądzikiem różowatym

Diagnostyka i pielęgnacja skóry z trądzikiem różowatym

Trądzik różowaty (rosacea, acne rosacea) jest przewlekłą chorobą zapalną z okresami zaostrzeń i remisji, występującą przede wszystkim u kobiet w 3. i 4. dekadzie życia. Jednak najcięższa postać tej dermatozy, o charakterze przerostowo-naciekowym (rhinophyma) dotyczy głównie mężczyzn. Etiologia i patogeneza trądziku różowatego nie jest w pełni znana, co często utrudnia właściwą diagnozę i sprawia, że leczenie opiera się w wielu przypadkach głównie na empirii.
Ostatnie badania największą rolę przypisują zjawiskom immunologicznym i zaburzeniom naczynioruchowym, tzw. zaburzenie homeostazy naczyniowej. Pierwsze wzmianki o tej dermatozie pojawiły się już w XIV wieku w pracy dr. Guya de Chauliaca. Angielski lekarz dr Thomas Batheman w roku 1812 napisał, że całkowite wyleczenie z trądziku różowatego nie jest możliwe. Mimo że od tego stwierdzenia minęło już ponad 200 lat, jest ono wciąż aktualne. W roku 1891 profesor Henri G. Piffard, w oparciu o charakterystyczne objawy kliniczne, po raz pierwszy odróżnił trądzik zwykły od różowatego, traktując je jako odmienne postacie trądziku. Obecnie wiadomo, że trądzik różowaty i zwykły to niezależne jednostki chorobowe, a niektóre metody leczenia trądziku zwykłego mogą zaostrzyć trądzik różowaty.

KRYTERIA DIAGNOSTYCZNE

Komitet ekspertów, działający przy Stowarzyszeniu na rzecz Walki z Trądzikiem Różowatym w USA (National Rosacea Society), rozpoznanie trądziku różowatego opiera na pierwszorzędowych i drugorzędowych kryteriach klinicznych. Pierwszorzędowe kryteria występujące w środkowej części twarzy to: obecność krótkotrwale utrzymującego się rumienia, tzw. flushing, rumienia trwałego, grudek, krost oraz teleangiektazji.

Drugorzędowe kryteria diagnostyczne to: uczucie pieczenia lub palenia skóry (z towarzyszącym złuszczaniem lub stanem zapalnym), zmiany o charakterze tarczkowym, wysuszenie skóry przypominające wykwity wypryskowe, które mogą współistnieć z łojotokowym zapaleniem skóry twarzy, zmiany obrzękowe, mogące towarzyszyć trwałym lub przemijającym rumieniom, oraz wykwity guzkowe charakterystyczne dla postaci przerosłej trądziku różowatego.

Stadium prerosacea poprzedza wystąpienie zmian trądziku różowatego, często jest nazywane „skórą wrażliwą i naczyniową”. Tendencja do okresowego pojawiania się tzw. flushingu, czyli napadowego zaczerwienienia skóry, może być podłożem do rozwoju trądziku różowatego. Klasyfikacja przyjęta przez National Rosacea Society w 2002 r. wyróżnia 4 odmiany trądziku różowatego oraz jeden wariant choroby:
I. Odmiana rumieniowa z teleangiektazjami
Najczęściej występująca postać, przejściowy rumieniec (tzw. flushing), pojawiający się gwałtownie, lub utrwalony rumień z widocznymi rozszerzonymi naczyniami krwionośnymi.

II. Odmiana grudkowo-krostkowa
Na podłożu rumieniowym pojawiają się grudki zapalne lub krosty. Zmiany te mogą przypominać trądzik zwykły. Czynnikiem różnicującym w tych przypadkach są zaskórniki, których nie ma w przypadku rosacea. Trądziki zwykły i różowaty mogą jednak współistnieć, co utrudnia rozpoznanie oraz postępowanie terapeutyczne.

III. Odmiana przerostowo-naciekowa
Występuje prawie wyłącznie u mężczyzn, przewlekły obrzęk skóry i tkanki podskórnej prowadzi do przerostu tkanki łącznej, powstania zmian guzowatych. Przerosłe zmiany są łatwo rozpoznawalne dzięki pogrubiałej i nierównej skórze nosa z nieregularną powierzchnią i guzowatościami (w USA nazywa się takie zmiany „nosem W.C. Fielda”, w Anglii „whiskey nose”, w Polsce najczęściej używa się zwrotu rhinophyma).

IV. Odmiana oczna
Występuje podrażnienie i przekrwienie spojówek, łzawienie, suchość, światłowstręt, teleangiektazje w obrębie spojówek oraz zaczerwienienie powiek;
–– wariant ziarniniakowy: występuje rzadko, zmiany skórne pojawiają się w okolicy górnych i dolnych powiek.

CZYNNIKI ZAOSTRZAJĄCE ROSACEA

Czynniki zaostrzające trądzik różowaty oraz indukujące pojawienie się rumienia i teleangiektazji można podzielić na następujące kategorie:

• Czynniki środowiskowe: m.in. sauna, wilgoć, drastyczne zmiany temperatur, stres, menopauza, uwarunkowania genetyczne. Promieniowanie UV zwiększa ekspresję naczyniowo-śródbłonkowego czynnika wzrostu VEGF (ascular endothelial growth factor) na keratynocytach, a w rezultacie przyczynia się do pobudzenia angiogenezy i nasilenia objawów choroby.

• Czynniki infekcyjne: m.in. roztocza – nużeniec ludzki (Demodex folliculorum), bytujący w mieszkach włosowych, oraz bakterie Helicobacter pylori, obecne na błonie śluzowej żołądka, drożdżaki Pityrosporum ovale (Malassezia furfur).

• Czynniki dietetyczne: m.in. pikantne i gorące potrawy, alkohol, mleczne produkty.

• Substancje chemiczne: niacyna, nitrogliceryna, kortykosteroidy, retinoidy oraz kofeina i tytoń.

• Kosmetyki: środki ściągające, perfumy, mydła, środki złuszczające.

POSTĘPOWANIE TERAPEUTYCZNE

Trądzik różowaty jest chorobą przewlekłą, której etiopatogeneza jest złożona i nie do końca wyjaśniona. Z tego powodu nie ma jeszcze rekomendowanej terapii, która mogłaby spowodować pełne wyleczenie. Eksperci z National Rosacea Society podkreślają znaczenie wcześnie postawionej diagnozy i wczesnego rozpoczęcia leczenia. Jako terapię pierwszego rzutu proponuje się metronidazol, sulfacetamid sodu z siarką i kwas azelainowy. Miejscowe leczenie trądziku różowatego można podzielić na leki zatwierdzone i niezatwierdzone przez Agencję Żywności i Leków FDA (Food and Drug Administration). Ponieważ rosacea jest przewlekłą chorobą, z częstymi okresami nawrotów, leczenie podtrzymujące jest niezwykle ważnym aspektem terapii. Po przerwaniu leczenia u 25% pacjentów obserwuje się nawroty choroby w pierwszym miesiącu, a u 66% po upływie 6 miesięcy.

LECZENIE MIEJSCOWE

Miejscowe leczenie trądziku różowatego zatwierdzone przez FDA:

–– Antybiotyk: metronidazol 0,75%, 1% (żel i krem). Uważany jest za złoty standard w leczeniu trądziku różowatego. Chociaż dokładny mechanizm działania leku w terapii trądziku różowatego nie jest w pełni wyjaśniony, przyjmuje się, że działa on przeciwzapalnie, porównywalnie do tetracykliny podawanej ogólnie. Metronidazol to lek zatwierdzony do leczenia trądziku różowatego od 1988 roku.

–– Kwas azelainowy (15% żel). Poza działaniem przeciwbakteryjnym, wykazuje aktywność keratolityczną i przeciwzaskórnikową. Dzięki hamowaniu melanogenezy odgrywa również istotną rolę w redukcji przebarwień pozapalnych.

–– 10% sulfacetamid sodu (działanie przeciwbakteryjne) i 5% siarka (działanie przeciwgrzybiczne i keratolityczne), skierowane przeciwko Demodex folliculorum. Miejscowe leczenie trądziku różowatego niezatwierdzone przez FDA

–– Antybiotyki: klindamycyna, erytromycyna, nadtlenek benzoilu (w połączeniu z klindamycyną jest szczególnie skuteczny w przypadku leczenia postaci przerostowo-naciekowej) oraz inne leki, np. inhibitory kalcyneuryny (takrolimus, pimekrolimus), retinoidy.

DERMOKOSMETYCZNA PIELĘGNACJA

Najlepsze wyniki terapii u pacjentów z trądzikiem różowatym można osiągnąć przez połączenie farmakoterapii z odpowiednią pielęgnacją skóry i unikaniem czynników zaostrzających zmiany skórne. Codzienna pielęgnacja skóry zmienionej chorobowo polega na stosowaniu środków oczyszczających niezawierających alkoholu czy substancji drażniących oraz dermokosmetyków zawierających filtry UVA i UVB. Skóra z trądzikiem różowatym wymaga indywidualnego podejścia pielęgnacyjnego. Każdy źle dobrany preparat może przyczynić się do pogorszenia stanu skóry. Należy używać kosmetyków hipoalergicznych z minimalną zawartością składników konserwujących i zapachowych oraz unikać kosmetyków z alkoholem, mentolem, lanoliną i olejkami roślinnymi. Peeling enzymatyczny stosowany raz w tygodniu zwiększy absorpcję aplikowanych preparatów. Zakazane są agresywne zabiegi kosmetyczne, tarcie i uciskanie skóry, eksfoliacja z zastosowaniem wysokich stężeń peelingów chemicznych, eksfoliacja mechaniczna: mikrodermabrazja, peelingi ziarniste, stosowanie preparatów rozgrzewających oraz korzystanie z sauny i solarium. Niewskazany jest również masaż twarzy, jedynym wyjątkiem jest masaż drenujący, stymulujący układ limfatyczny.

TECHNIKI MIESZANE

Połączenie tradycyjnych metod pielęgnacyjnych z aparaturą znacznie wzmacniają efekt terapeutyczny. W przypadku trądziku różowatego oprócz peelingu kawitacyjnego można wykonać zabieg ultradźwiękami z zastosowaniem np. metronidazolu w żelu, witaminy PP, K i C, escyny lub rutyny. Rozszerzone naczynka krwionośne, rumieńce i efekt zaczerwienienia twarzy może być zredukowany w ciągu 5-6 zabiegów, wykonywanych raz w tygodniu. Dla podtrzymania efektu można zalecić kolejne zabiegi raz w miesiącu. Szczególnie polecane są również zabiegi jonoforezy z witaminą C oraz mezoterapia bezigłowa, zwiększająca penetrację składników uszczelniających naczynia krwionośne. Zastosowanie światłoterapii z niebieskim filtrem zapewnia efekt łagodzący oraz obkurczający naczynia krwionośne. Laseroterapia jest szczególnie przydatna w usuwaniu rozszerzonych naczyń krwionośnych. Z kolei dermabrazja jest najczęściej stosowana w przypadku zmian typu rhinophyma. W okresie remisji choroby, można zastosować terapię peelingami medycznymi, które ograniczają częstość nawrotów. Najskuteczniejsze są w tym wypadku zabiegi z retinolem i kwasem azelainowym oraz mieszanka kwasów, czyli Yellow Peel, w którego skład wchodzą: kwas retinowy, azelainowy, fitowy i kojowy. Substancje te przyczyniają się do odbudowy granicy skórno-naskórkowej oraz regeneracji struktury skóry. Dla podtrzymania efektu zaleca się, aby zabieg wykonywać dwa razy w roku.

DERMATOZA PRZYPOMINAJĄCA TRĄDZIK RÓŻOWATY

Skóra twarzy jest szczególnie podatna na wystąpienie objawów dermatozy przypominającej trądzik różowaty po długim okresie stosowania glikokortykosteroidów (GKS), ze względu na cienką warstwę rogową w tej okolicy oraz zwiększoną liczbę gruczołów łojowych, ułatwiającą penetrację leków. Istnieje wiele anglojęzycznych terminów dla określenia tej dermatozy: TCIRD (topical corticosteroid-induced rosacea-like dermatitis), rosacea-like dermatitis, steroid rosacea. Eksperci z National Rosacea Society w opracowanej klasyfikacji trądziku różowatego wyłączyli TCIRD, trądzik różowaty piorunujący (rosacea fulminans) i zapalenie okołoustne (perioral dermatitis) ze spektrum rosacea, ze względu na brak wystarczających podstaw do uznawania ich za podtyp trądziku różowatego. Dlatego wymienione dermatozy sklasyfikowane są jako oddzielna jednostka chorobowa. W 98% przypadków steroid rosacea jest następstwem tzw. efektu z odbicia (rebound phenomenon) po przerwanym miejscowym leczeniu GKS. Charakteryzuje się on występowaniem krostek, grudek, pęcherzyków, a czasami guzków i teleangiektazji na podłożu rumieniowo-obrzękowym.

PSYCHOLOGICZNE ASPEKTY TRĄDZIKU RÓŻOWATEGO

Skóra twarzy współgra z procesami emocjonalnymi. Trądzik różowaty z uwagi na charakterystyczne występowanie reakcji rumieniowej jest dermatozą związaną z dysfunkcją mikrokrążenia. Gdy odczuwamy stres, lęk lub strach następuje silne zwężenie naczyń krwionośnych, a w przypadku poczucia winy lub zakłopotania, naczynia gwałtownie się rozszerzają, co powoduje zaczerwienienie. Bardzo duża liczba naczyń krwionośnych doprowadzających krew do skóry twarzy jest silnie unerwiona przez włókna współczulne autonomicznego ukladu nerwowego. Zatem każda sytuacja stresująca może przyczynić się do niekorzystnych i trwałych zmian na skórze twarzy. Głównie dlatego trądzik różowaty przez wielu badaczy, np. dr Glena Crawforda z Uniwersytetu w Pensylwanii oraz prof. Zenona Gwieździńskiego zaliczany jest do nerwic naczyniowych skóry. Dla osób cierpiących na trądzik różowaty ważne jest aktywne koncentrowanie się na procesie leczenia, które zminimalizuje bądź zlikwiduje stygmatyzujące ich objawy choroby. Trądzik różowaty zaliczany jest do schorzeń, w których czynniki psychologiczne pełnią funkcję „moderatora” rozwoju trądziku różowatego.

Aleksandra Czarnota mgr kosmetolog,
absolwentka Collegium Medicum UJ,
autorka dermokosmetycznych programów pielęgnacyjnych,
szkoleniowiec Janssen Cosmetics

2 / 2015 / vol. 4 Kosmetologia Estetyczna

logo KE 414b

Kontynuując przeglądanie strony, wyrażasz zgodę na używanie przez nas plików cookies. Więcej informacji

Aby zapewnić Tobie najwyższy poziom realizacji usługi, opcje ciasteczek na tej stronie są ustawione na "zezwalaj na pliki cookies". Kontynuując przeglądanie strony bez zmiany ustawień lub klikając przycisk "Akceptuję" zgadzasz się na ich wykorzystanie.

Zamknij