Leczenie przebarwień. Przegląd metod.

Leczenie przebarwień. Przegląd metod.

Skin discoloration treatment. Survey of methods

WSTĘP

Zmiany barwnikowe pojawiają najczęściej na skórze eksponowanej na promieniowanie ultrafioletowe, czyli na: dłoniach, twarzy dekolcie i szyi. Przed podjęciem leczenia należy ustalić przyczynę nierównomiernego odkładania się melaniny w komórkach, umiejscowienie i zakres przebarwień oraz stan zdrowia osoby poddanej leczeniu. Nadmierna pigmentacja może być wrodzona lub nabyta, a także mieć podłoże genetyczne. Właściwy wywiad pomoże wybrać skuteczną terapię. Wśród najpopularniejszych metod leczenia przebarwień wymienia się preparaty miejscowe, farmakoterapię, zabiegi kosmetyczne oraz z zakresu medycyny estetycznej i ochronę przed promieniowaniem UV.

Streszczenie

Przebarwienia należą do najczęściej występujących zmian pigmentacyjnych na skórze. Ich leczenie jest procesem złożonym i długotrwałym. Skuteczność usuwania zmian barwnikowych zależy od właściwego przeanalizowania ich przyczyn, umiejscowienia, zakresu oraz dokładnej analizy stanu zdrowia pacjenta. Odpowiedni dobór terapii razem z właściwą analizą przypadku prowadzą do skutecznych efektów w leczeniu hiperpigmentacji.

POŁOŻENIE ZMIAN BARWNIKOWYCH A METODA LECZENIA

Przebarwienia skórno-naskórkowe (mieszane) o brązowo-szarej barwie oraz skórne granatowo-czarne mogą być leczone: peelingami głębokimi, średnio głębokimi, dermabrazją, laseroterapią oraz preparatami odbarwiającymi. W przypadku zmian naskórkowych o jasnobeżowym i brązowym kolorze stosuje się peelingi powierzchniowe, mikrodermabrazję, a także związki depigmentujące skórę.

ZABIEGI

Zabiegami, które możemy zastosować w leczeniu przebarwień, są: mikrodermabrazja, dermabrazja, laseroterapia, metody chirurgiczne, krioterapia, peelingi chemiczne, a także zabiegi z użyciem substancji rozjaśniających.

Mikrodermabrazja

Jest to zabieg, który opiera się na kontrolowanym ścieraniu warstw naskórka. Pomaga w walce z powierzchownymi przebarwieniami na skórze. Rozróżniamy mikrodermabrazję diamentową, korundową i wodno-tlenową, czyli oksydermabrazję. To, jak głęboko wykonany będzie zabieg, zależy od użytego podciśnienia, wielkości ziaren materiału do ściernia oraz czasu pracy głowicą. Przy oksydermabrazji ważne jest także, w jakiej odległości od skóry będzie pracować głowica zabiegowa.

  • Mikrodermabrazja diamentowa mechaniczne usuwa warstwy naskórka. Podczas zabiegu używana jest diamentowa głowica, o różnej średnicy i ziarnistości. Likwiduje powierzchowne przebarwienia, obkurcza pory, zmniejsza szorstkość i rogowacenie okołomieszkowe.
  • Mikrodermabrazja korundowa wykorzystuje kryształy korundu (odmiana tlenku glinu). Wyrzuca je pod ciśnieniem, a następnie zasysa wraz ze złuszczonym naskórkiem. Korund działa także przeciwbakteryjnie.
  • Mikrodermabrazja wodno-tlenowa, czyli oksydermabrazja, polega na aplikacji strumienia roztworu soli fizjologicznej oraz sprężonego powietrza. Strumień wodno-tlenowy złuszcza powierzchowne warstwy naskórka.
Dermabrazja

Mechaniczne ścieranie powierzchni naskórka i górnych warstw skóry właściwej za pomocą takich materiałów, jak szczotka diamentowa czy druciana. Dermabrazja jest wykonywana w znieczuleniu miejscowym lub ogólnym. Dzięki tej metodzie można podjąć leczenie głębokich znamion barwnikowych czy blizn potrądzikowych.

Krioterapia

Metoda ta opiera się na właściwościach fizycznych ciekłego azotu, a także dwutlenku węgla. Komórki barwnikowe ulegają zniszczeniu poprzez niską temperaturę. Krioterapia pomaga w usunięciu plam soczewicowatych oraz rogowacenia słonecznego.

Laseroterapia

Skuteczną metodą usuwania przebarwień jest laseroterapia. Najbardziej popularne są lasery, których promieniowanie jest selektywnie pochłaniane przez melaninę. Należą do nich leser: Nd/Yag o długości fali 755 nm, laser rubinowy 694 nm oraz laser aleksandrytowy 755 nm.

Pomagają w leczeniu piegów, plam soczewicowatych, przebarwień łojotokowych oraz polekowych. Inną metodą jest technologia IPL (intensywne źródło światła), o długości fali 400-1200 nm. Emituje niespójne fale o różnej długości, powodując rozproszenie komórek barwnikowych, a w następstwie usuwanie przebarwień.

Metody chirurgiczne

W tej metodzie należy zachować dużą ostrożność i wykonać badanie histopatologiczne usuniętej zmiany. Znamiona przedrakowe, które budzą jakiekolwiek obawy, należy usunąć z niewielkim marginesem zdrowej skóry. Dzięki tej metodzie usuwane są np. zmiany melanocytowe.

PEELINGI CHEMICZNE

Alfa -hydroksykwasy

Działają przede wszystkim na warstwę rogową naskórka. Zwiększają jej plastyczność, a także normalizują złuszczanie. Kwasy AHA (Alpha-Hydroxy Acid) występują w postaci małych cząsteczek, a co za tym idzie – mają dużą łatwość penetracji naskórka. Procesy depigmentacyjne podczas stosowania tych kwasów polegają na zakwaszeniu środowiska i hamowaniu syntezy melaniny. Należy

je łączyć z innymi preparatami odbarwiającymi, dzięki temu możemy uzyskać lepszy efekt terapeutyczny.

  • Kwas glikolowy

Kwas glikolowy zmniejsza spójność warstwy rogowej. Dzięki temu z łatwością radzi sobie z usuwaniem zmian barwnikowych. Pomaga w walce z piegami, ostudą i plamami soczewicowatymi. 15-proc. kwas glikolowy delikatnie złuszcza, 20-35-proc. odpowiada powierzchniowemu peelingowi, a 50-70-proc. powoduje silne złuszczenie. Ma także właściwości odmładzające i nawilżające. W leczeniu przebarwień zaleca się, aby był skojarzony z innymi preparatami depigmentacyjnymi.

  • Kwas migdałowy

Dobrze sprawdza się u osób o jasnej karnacji, z wrażliwą skórą. Ponieważ cząsteczka kwasu migdałowego jest większa niż kwasu glikolowego, nie penetruje tak głęboko. Pomaga w usunięciu przebarwień pozapalnych, a także posłonecznych zmian barwnikowych. Beta-hydroksykwasy także znajdują swoje zastosowanie w kosmetykach depigmentujących skórę. Mają dosyć dużą cząsteczkę i nie wnikają tak głęboko, jak alfa-hydroksykwasy.

  • Kwas salicylowy

Stosowany, aby usunąć zmiany barwnikowe, takie jak: ostuda, piegi, plamy soczewicowate czy przebarwienia pozapalne. Pozyskiwany między innymi z liści brzozy, kwiatów rumianku oraz kory wierzby. 20-proc. kwas salicylowy działa złuszczająco. Znajduje się w składzie roztworu Jessnera, którego jednym z zadań jest właśnie usuwanie przebarwień.

Alfa-ketokwasy

  • Kwas pirogronowy

Chemicznie podobny do kwasu mlekowego. Występuje w jabłkach, occie i sfermentowanych owocach. W 40-proc. stężeniu działa na przebarwienia pozapalne, 60-proc. stężenie leczy blizny potrądzikowe.

Kwasy karboksylowe

  • Kwas trójchlorooctowy (TCA)

W zależności od stężenia może powodować powierzchowne złuszczanie (15-25%), średnio głębokie (35-45%), a także złuszczanie głębokie do warstwy siateczkowatej skóry właściwej (50-75%). Leczy przebarwienia, a nawet blizny potrądzikowe i pourazowe. Jest dużo silniejszy niż kwas glikolowy, ale wywołuje mniejszy stan zapalny.

ZWIĄZKI AKTYWNE, A LECZENIE NADMIERNEJ PIGMENTACJI

Substancja wybielająca powinna spełniać następujące kryteria:
– hamować nadmierną aktywność tyrozynazy lub działać stymulująco na jej rozpad,
– złuszczać komórki naskórka,
– zakwaszać środowisko,
– wpływać na wychwyt wolnych rodników,
– hamować funkcje melanocytów (komórek barwnikowych).

Do takich substancji należą:

  • Hydrochinon

Hydrochinon działa odbarwiająco dopiero po kilku miesiącach stosowania. Jego zadaniem jest zahamowanie powstawania melaniny. 2-proc. stężenie tej substancji leczy plamy soczewicowate, piegi, przebarwienia pozapalne oraz ostudę. Z powodu reakcji niepożądanych został wycofany z Unii Europejskiej w 2001 r. W preparatach rozjaśniających nadal pojawiają się jego pochodne, takie jak arbutyna.

  • Arbutyna

Jest to naturalna pochodna hydrochinonu. Stężenie arbutyny nie powinno przekraczać 5%. Znajduje się w liściach berganii, mącznicy lekarskiej, borówki brusznicy oraz liściach gruszy. Nie działa w środowisku kwaśnym. Zmniejsza syntezę melaniny w skórze, powodując jej rozjaśnianie.

  • Kwas azelainowy

Wpływa na zahamowanie aktywności tyrozynazy. Jest używany do leczenia przebarwień w przebiegu trądzika pospolitego, ostudy oraz odczynów fotoalergicznych i fototoksycznych. Kwas azelainowy działa tylko na melanocyty aktywne, dlatego jest nieskuteczny podczas walki z piegami czy plamami soczewicowatymi. Nie wpływa szkodliwie na organizm.

  • Kwas kojowy

Otrzymywany z grzybów z gatunku Acetobacter, Aspergillus i Penicillum. Ma działanie podobne do hydrochinonu. To bardzo popularny związek rozjaśniający, szczególnie w stężeniu 3% i 6%. Ma również działanie antybakteryjne i nawilżające. Może powodować podrażnienia skóry, dlatego często łączony jest z miejscowymi kortykosteroidami.

  • Kwas askorbinowy (witamina C)

Działa rozjaśniająco poprzez spowolnienie tworzenia melaniny, a także złuszczająco i silnie antyoksydacyjnie. W leczeniu znamion barwnikowych najbardziej aktywny jest fosforan magnezowo-askorbylowy. Witamina C jest skuteczna w leczeniu przebarwień spowodowanych eskpozycją na promieniowanie UV. Działa także przeciwstarzeniowo.

  • Retinoidy

W nadmiernej pigmentacji stosuje się retinody działające miejscowo, np.: retinol, adapalen czy izotretinoinę. Znakomicie pokonują warstwę rogową, skutecznie rozjaśniając skórę. Grupa tych związków leczy ostudę i zapobiega miejscowym przebarwieniom pozapalnym. Retinol jest wrażliwy na światło słoneczne i powinien być dobrze chroniony w preparatach odbarwiających, aby zachował swoje właściwości.

  • Związki rozjaśniające optycznie

Optycznie maskują niedoskonałości skóry, np. przebarwienia. Działają poprzez rozproszenie światła dziennego. Do takich celów używane są związki fluorescencyjne, nylon, silikony, dwutlenek tytanu czy trójtlenek żelaza.

OCHRONA PRZED PROMIENIOWANIEM UV, A POWSTAWANIE PRZEBARWIEŃ

Właściwa ochrona przed promieniowaniem UV jest bardzo ważna. Pomimo skutecznej walki z przebarwieniami, przy braku ochrony, można spodziewać się nawrotu zmian barwnikowych. Należy stosować filtry z wysokim współczynnikiem ochrony przeciwsłonecznej, SPF 30 i SPF 50. Preparaty o wysokiej protekcji aplikuje się w odpowiednich odstępach czasowych, nawet co 1,5 godziny.

PODSUMOWANIE

Dostępne techniki zabiegowe dają szerokie spektrum działania w usuwaniu zmian barwnikowych. Odpowiedni dobór leczenia wpływa na skuteczność usuwania przebarwień. Zabiegi poprzedzone właściwą analizą stanu zdrowia pacjenta pozwolą bezpiecznie i właściwie rozpocząć walkę z hiperpigmentacją. Terapia rozjaśniania przebarwienia powinna być dobrana indywidualnie, ponieważ nie można klasyfikować wszystkich zmian barwnikowych tak samo. Przed podjęciem właściwego leczenia zalecane jest wyeliminowanie czynników wpływających na powstawanie hiperpigmentacji lub ich unormowanie. Tylko wtedy kuracja będzie zadowalająca. Farmakoterapia, laseroterapia oraz celowane preparaty i zabiegi wybielające powinny być połączone z właściwą fotoprotekcją, aby zmiany barwnikowe nie powracały. Niestety czasem mimo dobrze dobranych metod oraz zadowalającej współpracy z pacjentem leczenie może być żmudne, a same zmiany barwnikowe mogą mieć charakter nawrotowy. Warto jednak podjąć terapię, ponieważ szansa na częściowe rozjaśnienie lub całkowite usunięcie przebarwień jest duża, a zadowolenie z przebiegu kuracji zrekompensuje poświęcony czas.

Natalia Galas
Wydział Farmaceutyczny
Uniwersytet Medyczny im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu

Kosmetologia Estetyczna nr 3/2015 s.235-238

baner KE

Kontynuując przeglądanie strony, wyrażasz zgodę na używanie przez nas plików cookies. Więcej informacji

Aby zapewnić Tobie najwyższy poziom realizacji usługi, opcje ciasteczek na tej stronie są ustawione na "zezwalaj na pliki cookies". Kontynuując przeglądanie strony bez zmiany ustawień lub klikając przycisk "Akceptuję" zgadzasz się na ich wykorzystanie.

Zamknij